ثانيا - كتاب « الفصيح المنظوم » كه به رؤيت صاحب « رياض العلماء » رسيده ودر پايان آن عبارات ياد شده از « ابن داود » وجود دارد ، هم اكنون در مركز مخطوطات كتابخانهء ملك تهران ، ضمن مجموعهء شمارهء 5200 نگاهدارى مىشود . از بررسى اين كتاب روشن مىشود كه مقابلهء نسخه به سال 701 انجام شده است . « 1 » بنابراين ، مدّت زنده بودن « ابن داود » بعد از سال 707 ( سال تأليف كتاب رجال ) همچنان مبهم مانده واستبعاد علّامهء امين دربارهء طول عمر وى بدون پاسخ مىباشد . ارجوزه ومنظومهء علمي يكى از روش‌هاى دانشمندان گذشته براي فراگيرى بهتر وسريعتر علوم ، به نظم كشيدن مطالب علمي بوده ، ودر اين ميان « بحر رجز » بيشترين كاربرد را داشته است . « بحر رجز » از سادگى وسهولت خاصّى برخوردار است واز تكرار سه يا چهار بار كلمهء « مستفعلن » پديد مىآيد . نام‌گذارى اين سبك شعر به « بحر رجز » از آن روست كه ابتدأ در جنگها ودرگيريها به منظور مبارزه وتفاخر در برابر دشمن ، چنين شعري مورد استفاده قرار مىگرفته است . واز أواخر سدهء دوم هجرى به اين سو كاربرد آن عموميّت يافته وبه استخدام علوم وفنون نيز در آمده است . أصولا سرودن شعر بر اين وزن ونيز فراگيرى اشعارى كه داراى اين وزن هستند ، بسيار آسان بوده وبخصوص براي بيان مطالب علمي سودمند است . از اين جهت روش « ارجوزه‌سرائى » - كه همان سرودن منظومه در بحر رجز است - در همهء حوزه‌هاى دانش اسلامى از رواج خاصّى برخوردار بوده وتا زمان حاضر نيز كم وبيش استمرار يافته است . علّامهء متتبّع وپرتوان ، مرحوم شيخ آقا بزرگ تهرانى - رضوان اللّه عليه ، در كتاب پرارج « الذّريعة إلى تصانيف الشيعة » تعداد 636 منظومهء علمي را نام مىبرد كه توسّط نويسندگان وعالمان شيعي در رشته‌هاى گوناگون كلام ، فلسفه ، تاريخ ، فقه ، أصول ، اخلاق ، منطق ، رجال وادبيّات سروده شده است . ودر اين ميان « ارجوزه » ها بيشترين عدد را به خود اختصاص داده‌اند وشمار آنها به 234 عدد رسيده است . « 2 »

--> ( 1 ) - با تشكّر از أستاذ محقّق ، جناب آقاى حاج سيّد عبد العزيز طباطبائى دامت بركاته ، كه صورت يادداشت خود را از نسخهء كتابخانهء ملك در اختيار ما گذاردند . در يادداشت مزبور آمده است : « الفصيح المنظوم . نظم فصيح ثعلب لابن أبى الحديد . اوّله : يقول راجى ربّه المجيد عبد الحميد بن أبي الحديد . . . وبآخره : بلغت المعارضة بخطّ المصنّف مع مولانا . . . عبد الكريم بن طاوس . . . حسن بن علي بن داود في ثالث عشر من شهر رمضان سنة 701 » . ( 2 ) - ر . ك . الذريعة جلد اوّل / 450 - 506 + جلد 23 / 57 - 147